Sosyal medyada bir reklam görürsünüz: tanıdık bir markanın ürünü, inanılmaz bir indirim, üstünde geri sayan bir sayaç. Tıklarsınız, site düzgün görünür, ödemeyi yaparsınız. Sonra ya hiçbir şey gelmez ya da bambaşka bir ürün gelir. Online alışveriş dolandırıcılığı her yıl biraz şekil değiştiriyor ama izlediği yol pek değişmiyor. İyi haber şu: Sahte siteyi önceden tanımanın somut yolları var ve para kaptırdıysanız başvurabileceğiniz resmi kanallar da var.
Sahte siteyi ele veren işaretler
İlk işaret fiyat. Piyasada 30.000 TL olan bir telefonun 7.000 TL'ye satılması fırsat değil, yemdir. Dolandırıcılığın en eski ve hâlâ en etkili aracı inanılmaz fiyattır.
İkincisi adres. Tanınmış bir markanın adresine bir harf eklenmiş ya da uzantısı ".shop", ".online" gibi değiştirilmiş siteler kopya sitelerin klasiği. Adres çubuğunu harf harf okuyun.
Sitenin yaşı da çok şey söyler. Alan adının ne zaman alındığını whois sorgulama servislerinden ücretsiz öğrenebilirsiniz. Birkaç haftalık bir site "yıllardır hizmetinizdeyiz" diyorsa gerisini siz düşünün.
İletişim bilgilerine bakın. Sayfada şirket unvanı, adres, vergi numarası ve sabit telefon yoksa, yalnızca bir WhatsApp hattı ya da mesaj kutusu varsa uzak durun. Gerçek bir e-ticaret sitesi kim olduğunu saklamaz.
Ödeme seçenekleri en güçlü alarm. Kredi kartı ve kapıda ödeme yoksa, yalnızca bir kişinin IBAN'ına havale isteniyorsa durun. Havaleyle giden parayı geri almak karta göre çok daha zor ve dolandırıcılar bunu iyi biliyor.
İçeriğin özensizliği de ipucu verir: bozuk Türkçe, çeviri gibi duran ürün açıklamaları, başka sitelerden alınmış görseller, açılmayan sayfalar. Yorumlara da dikkat edin. Hepsi aynı gün yazılmış, hepsi beş yıldızlı ve hepsi birbirine benzeyen yorumlar doğal değildir. Siteyi kendi sayfasında değil, bağımsız şikâyet platformlarında aratın.
Son olarak baskı. "Son 2 ürün", "kampanya 1 saat sonra bitiyor" gibi sayaçlar size düşünme fırsatı vermemek için oradadır. Acele ettirilen bir ödeme, çoğu zaman yapmamanız gereken bir ödemedir.
Ödemeden önce resmî kontrol: ETBİS
Ticaret Bakanlığı'nın Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS), Türkiye'de e-ticaret yapan işletmelerin kayıtlı olduğu resmî veri tabanı. etbis.ticaret.gov.tr adresindeki kayıtlı site sorgulama ekranına sitenin adresini yazarak kaydı olup olmadığını ücretsiz görebilirsiniz.
Sitenin üzerindeki bir logoya ya da karekoda güvenmek yerine sorgulamayı kendiniz, resmî ekrandan yapın. Dolandırıcı sahte bir logo koyabilir ama resmî veri tabanına kayıt ekleyemez.
Yine de bir kaydın her şeyi çözmediğini bilin. ETBİS kaydı sitenin güvenilir olduğunun garantisi değil, kayıtlı bir işletme de sorun çıkarabilir. Ama hiç kaydı olmayan bir siteden alışveriş yapmak bile bile risk almak demek.
Para gittiyse: ödeme yönteminize göre yol
Paniğe kapılmak yerine hızlı davranmak önemli. Ne yapacağınız, ödemeyi nasıl yaptığınıza bağlı.
Kredi kartıyla ödediyseniz
En güçlü aracınız ters ibraz, yani chargeback. Bankanıza "ürün gelmedi", "sahte ürün geldi" ya da "dolandırıldım" gerekçesiyle başvurur ve işlemin iadesini istersiniz. Banka, kart sisteminin kuralları üzerinden parayı satıcının bankasından geri almaya çalışır.
Kart kuruluşlarının kurallarında itiraz süresi genelde işlem ya da beklenen teslim tarihinden itibaren 120 gün olarak geçiyor, bazı özel durumlarda daha uzun olabiliyor. Ama süreye güvenip beklemeyin. Dolandırıcılık şüphesinde bankaya ilk günlerde, mümkünse ilk 7 gün içinde haber vermek hem kartınızın güvenliği hem de itirazın başarısı için önemli. Başvuruyu bankanın mobil uygulamasından, çağrı merkezinden ya da şubeden "harcama itirazı" talebiyle açıp sipariş kaydını, dekontu ve yazışmaları ekleyin. Sürecin ayrıntısını kredi kartı harcama itirazı yazısında anlattık.
Havale ya da EFT ile ödediyseniz
Havalede ters ibraz diye bir mekanizma yok. Dolandırıcıların havale istemesinin nedeni de bu. Yine de yapılacaklar var. Hemen kendi bankanızı arayıp durumu bildirin ve alıcı hesaba bloke konulmasını isteyin. Para henüz çekilmediyse şansınız olabilir. Ardından zaman kaybetmeden suç duyurusunda bulunun.
Her durumda: suç duyurusu
İnternet üzerinden yapılan dolandırıcılık, Türk Ceza Kanunu'nda nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendiriliyor. En yakın Cumhuriyet Başsavcılığı'na ya da polis ve jandarmanın siber suç birimlerine başvurabilirsiniz. Başvuruyu e-Devlet üzerinden de iletebilirsiniz. Sipariş ekran görüntüleri, dekont, sitenin adresi ve yazışmalar dosyanın temeli.
Satıcı gerçek ama sorunluysa
Karşınızdaki tamamen sahte bir site değil de ürünü göndermeyen, kusurlu ürün yollayan ya da iadeyi sürüncemede bırakan gerçek bir satıcıysa tüketici hukuku devreye girer. Önce satıcıya yazılı başvurursunuz, sonuç alamazsanız Tüketici Hakem Heyeti'ne gidersiniz. Belirli bir tutarın altında heyete başvuru zorunlu ve başvuru e-Devlet'teki TÜBİS üzerinden ücretsiz. Sınırı ve adımları Tüketici Hakem Heyeti başvurusu yazısında, iade kurallarını da iade ve cayma hakkı yazısında bulabilirsiniz.
| Durum | İlk başvuru | Zaman |
|---|---|---|
| Kartla ödedim, ürün gelmedi ya da sahte | Bankaya harcama itirazı ve suç duyurusu | İlk günlerde başvurun |
| Havale ya da EFT ile ödedim | Bankaya bloke talebi ve suç duyurusu | Saatler içinde |
| Gerçek satıcı, iade ya da değişim sorunu | Satıcıya yazılı başvuru, sonra Hakem Heyeti | Satıcı cevap vermezse |
Kanıt dosyası nasıl hazırlanır?
Hangi yolu seçerseniz seçin, sonucu belirleyen şey elinizdeki kanıt. Sahte siteler hızla kapanıyor, bu yüzden sitenin adresini ve ürün sayfasını hemen ekran görüntüsüyle kaydedin. Sipariş onayını, ödeme dekontunu ve e-postaları saklayın. Satıcıyla bütün iletişimi yazılı yürütün, telefon görüşmesine yanaşmayın. Kargo geldiyse paketi açarken video çekin. Sahte ya da eksik ürün iddiasında en güçlü kanıt bu.
Güvenmediğiniz bir siteye havale yapmayın. Mümkünse internet alışverişlerinde sanal kart kullanın ve limitini alışveriş tutarına göre ayarlayın. Bilgileriniz bir yerde ele geçse bile zararı sınırlı tutar.
Yorumlar
Yorum Gönder